Ана – баланың алғашқы ұстазы ғана емес, оның бүкіл әлемі, тірегі және қорғаны. Әсіресе, ерекше қажеттіліктері бар бала тәрбиелеп отырған аналардың иығына түсетін жүк еселенген. Олардың психологиялық саулығы – тек бір адамның ғана емес, бүкіл отбасының, тіпті қоғамның тұрақтылығының кепілі. Осы маңызды миссияны арқалаған Түркістан қаласының отбасын қолдау орталығы жуырда мүгедектігі бар балаларды тәрбиелеп отырған аналарға арналған ауқымды психологиялық тренинг өткізді.
Түркістан – ежелден руханияттың ордасы. Бүгінде бұл шаһар тек зәулім ғимараттарымен емес, адам жанына үңілетін әлеуметтік бастамаларымен де ерекшеленіп келеді. Отбасын қолдау орталығының психолог мамандары Гүлмира Исаева мен Нұрболған Әбу жүргізген бұл тренинг жай ғана кездесу емес, жиналған аналар үшін іштегі шерді тарқатып, жаңа күш жинайтын рухани алаңға айналды. Ерекше баланы бағып-қағу – бұл 24/7 режиміндегі қажырлы еңбек. Мұндай жағдайда аналардың өз қажеттіліктерін ұмытып, тек баланың күтіміне арналуы жиі кездеседі. Психологтар тренингтің басында-ақ «Ең алдымен ана өзіне көмектесуі тиіс» деген алтын қағиданы алға тартты. Өйткені, бақытты әрі психологиялық тұрғыдан сау ана ғана баласына толыққанды мейірім мен сапалы тәрбие бере алады.Тренинг барысында психолог Гүлмира Исаева бұл құбылыстың ғылыми негіздері мен белгілерін егжей-тегжейлі түсіндіріп берді. Мысалы, күйініп кету – бұл жай ғана шаршау емес, бұл эмоционалдық қордың таусылуы, қоршаған ортаға деген қызығушылықтың жоғалуы және созылмалы стресс, яғни мобилизация кезеңі — ана бар күшін жинап, баланың емі мен күтіміне кіріседі. Шаршау кезеңінде — физикалық және психикалық күш таусыла бастайды. Ал, деформация кезеңінде — күйгелектік, жылауықтық немесе керісінше, сезімсіздік пайда болатынына тоқталды. Нұрболған Әбу қатысушыларға осы кезеңдерді ерте анықтаудың жолдарын үйретті. Аналарға өз сезімдерінен қашпау, ашуды немесе мұңды ішке бүкпеу керектігі айтылды. «Сіздің шаршауға да, мұңайюға да құқығыңыз бар» деген сөздер көптеген аналардың көзіне жас алдырды.
Тренингтің практикалық бөлімінде ішкі ресурстарды басқару тақырыбы қозғалды. Ресурс дегеніміз – бізге өмір сүруге, қиындықтармен күресуге күш беретін ішкі қуат көзі. Психологтар аналарға күнделікті күйбең тірлікте өздеріне қуаныш сыйлайтын кішкентай болса да сәттерді табуды тапсырды және төмендегіше практикалық әдістерді ұсынды.
Атап айтқанда, тыныс алу техникалары — күйзеліс сәтінде денені босаңсытудың қарапайым жолдары. Арт-терапия элементтері — өз сезімін сурет немесе жазу арқылы сыртқа шығару. «Менің уақытым» ережесі — күніне кем дегенде 15-20 минутты тек өзіне (кітап оқу, шай ішу, тыныштықта отыру) арнаудың маңыздылығы.
Күнделікті өмірдегі күйзеліс – ерекше баласы бар отбасылардың тұрақты серігі. Дәрігерлерге бару, оңалту шаралары, қоғамның кейде түсінбеушілікпен қарауы – мұның бәрі ананың жүйкесіне салмақ салады. Тренингте осы күйзелістерге «психологиялық иммунитет» қалыптастыру жолдары көрсетілді.
Гүлмира Исаева мен Нұрболған Әбу аналарға ситуацияны қабылдау мен онымен жұмыс істеудің алгоритмін берді. «Мен бұл жағдайды өзгерте аламын ба? Егер иә болса – әрекет етемін, егер жоқ болса – көзқарасымды өзгертемін» деген ұстаным тренингтің лейтмотивіне айналды.
Ерекше бала тәрбиелеп отырғанда, ерлі-зайыптылар арасындағы қарым-қатынас сызат алуы мүмкін. Көбіне барлық назар балаға аударылып, әке мен ана арасындағы байланыс әлсірейді. Психологтар бұл мәселені де айналып өтпеді. Тренинг қатысушыларына жұбайымен сөйлесу, қолдау көрсету және міндеттерді тең бөлісу бойынша кеңестер берілді. Отбасы – бұл команда. Ал команданың капитаны – ана мен әке. Олардың өзара түсіністігі баланың дамуына оңалту орталықтарынан кем түспейтін әсер береді. Орталық мамандары Түркістандық аналарға «жалғыз емессіздер» деген ойды сіңіруге тырысты. Қоғам мен мемлекеттік органдардың қолдауы – олардың арқа сүйер тірегі. Түркістан қаласының отбасын қолдау орталығының мұндай шараларды жүйелі өткізудегі мақсаты – қиын жағдайда қалған азаматтарға кешенді көмек көрсету. Орталық психологтары Гүлмира Исаева мен Нұрболған Әбу сияқты өз ісінің кәсіби мамандарының арқасында көптеген отбасылар тығырықтан жол тауып келеді. Мұндай тренингтердің нәтижесі бір күнде көрінбеуі мүмкін, бірақ ананың жүрегіне себілген сенім дәні ертең үлкен жеміс береді. Психологиялық саулық нығайған сайын, қоғамдағы мейірімділік пен өзара көмек деңгейі де арта түспек. Олар тек білім алып қана қоймай, өздері сияқты тағдырлас жандармен пікір алмасып, тәжірибе бөлісті. Бұл – әлеуметтік бейімделудің ең тиімді жолы.