Қазіргі таңда мемлекетіміздің ішкі саясатының ең басты бағыттарының бірі – қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, құқық бұзушылықтардың алдын алу және заң мен тәртіп қағидаттарын берік орнықтыру болып табылады. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев «Әділетті Қазақстан» тұжырымдамасы аясында елдегі әрбір азаматтың қауіпсіздігі мен құқықтарының қорғалуы мемлекеттік органдардың негізгі міндеті екенін үнемі қадап айтып келеді. Қоғамда қылмысқа қарсы «мүлдем төзбеушілік» мәдениетін қалыптастыру – тек құқық қорғау органдарының ғана емес, бүкіл мемлекеттік аппарат пен азаматтық қоғамның бірлескен жұмысының нәтижесінде ғана мүмкін болады.
Осы стратегиялық мақсаттарды жүзеге асыру аясында, 2026 жылғы 24 маусымда Мақтаарал ауданы әкімінің орынбасары Серік Тұрсынқұловтың төрағалығымен құқық бұзушылықтардың профилактикасы жөніндегі ведомствоаралық комиссияның кезекті әрі кеңейтілген отырысы өтті. Аудан әкімдігінің үлкен мәжіліс залында ұйымдастырылған бұл жиын өңірдегі криминогендік ахуалды тұрақтандыруға, мүліктік қылмыстардың жолын кесуге және әлеуметтік өзекті мәселелерді шешуге бағытталған маңызды құқықтық-стратегиялық алаңға айналды.
Жиынға комиссия мүшелері, аудандық полиция бөлімі бастығының орынбасары, Қазақстан Республикасының Ұлттық Қауіпсіздік Комитеті Түркістан облысы бойынша Мақтаарал аудандық бөлімінің жауапты қызметкерлері, сондай-ақ құқық қорғау органдарының өкілдері, аумақтық мекеме басшылары, кенттер мен ауылдық округ әкімдері және дербес бөлім басшылары толық құрамда қатысты. Мәжілістің күн тәртібіне шығарылған мәселелердің ауқымы кең әрі қоғам үшін өте сезімтал тақырыптарды қамтыды.
Комиссия отырысының күн тәртібіндегі ең алғашқы және басты мәселе – ұрлықтарға қарсы іс-қимыл жөніндегі 2024–2026 жылдарға арналған бағдарламасын іске асыру барысы болды. Аталған бағдарлама аясында аудан аумағында пәтер ұрлығы, автокөлік айдап кету, мал ұрлығы, қалта ұрлығы және ұялы телефон ұрлығы секілді мүліктік қылмыстарды болдырмау және олардың алдын алу профилактикасының тиімділігі ортаға салынды.
Бұл мәселе бойынша аудандық полиция бөлімі бастығының орынбасары, полиция подполковнигі Есімжан Надиров ауқымды баяндама жасады. Ол өз сөзінде жыл басынан бері тіркелген мүліктік қылмыстардың статистикалық көрсеткіштеріне тоқталып, атқарылған жедел-профилактикалық шаралардың нәтижелерін тізбеледі. Подполковник Есімжан Надировтың мәліметінше, аудан көлемінде бейнебақылау камераларының санын көбейту және патрульдік полицияның бағыттарын оңтайландыру арқылы көшелер мен қоғамдық орындардағы ұрлық деректері белгілі бір деңгейде төмендеген.
Алайда, мал шаруашылығы дамыған Мақтаарал өңірі үшін мал ұрлығы әлі де болса өзекті мәселелердің бірі болып қалуда. Жаюлы жүрген малдардың қараусыз қалдырылуы, мал қоралардың тиісті деңгейде бекітілмеуі қылмыскерлерге жол ашып отырғаны айтылды. Сондай-ақ, пәтер ұрлығы мен интернет-лаяқтық (соның ішінде ұялы телефондар арқылы жасалатын қылмыстар) деректерінің алдын алу үшін тұрғындар арасында сақтық шараларын күшейту қажеттігі сөз болды. Баяндамашы бағдарламаның соңғы жылында ведомствоаралық іс-қимылды одан әрі ширатып, қылмыстың алдын алудың жаңа заманауи әдістерін енгізуді ұсынды.
Күн тәртібіндегі екінші маңызды мәселе халық арасындағы алкоголизацияның, яғни ішімдікке салынудың алдын алу және оның салдарымен күресу тақырыбына арналды. Мамандардың пікірінше, көптеген ауыр қылмыстар, соның ішінде кісі өлсу, дене жарақатын салу және отбасылық жанжалдар тікелей мас күйінде жасалады. Сондықтан бұл мәселемен тек полиция емес, медицина және әлеуметтік қорғау саласы да бірлесе күресуі тиіс.
Осы бағытта «Атакент» аудандық ауруханасы бас дәрігерінің орынбасары Әлімжан Нурашев пен «Мырзакент» аудандық ауруханасы бас дәрігерінің орынбасары Бауыржан Мурзалиев қосақталған баяндама жасады. Медицина саласының өкілдері аудандағы наркологиялық есепте тұрған тұлғалардың динамикасын, оларды емдеу және оңалту шараларының барысын баяндады. Дәрігерлердің айтуынша, маскүнемдікке салынған азаматтарды ерікті түрде емдеумен қатар, қоғамға қауіп төндіретін тұлғаларды сот шешімімен мәжбүрлі түрде емдеу мекемелеріне жолдау үдерісі жүйелі жүргізіліп келеді.
Сонымен қатар, аурухана басшыларының орынбасарлары кенттер мен ауылдық округтердегі алғашқы медициналық-санитарлық көмек көрсету орталықтары деңгейінде маскүнемдіктің алдын алу бойынша жастар арасында салауатты өмір салтын насихаттау жұмыстарын күшейту қажеттігін атап өтті. Ішімдіктің зияны туралы ақпараттық науқандарды тек аурухана қабырғасында емес, мектептерде, колледждерде және қоғамдық орындарда жиі өткізу туралы нақты ұсыныстар ортаға салынды. Мәжілістің ең сезімтал және қоғамдық маңызы жоғары тақырыптарының бірі – отбасылық-тұрмыстық қатынастар аясындағы құқық бұзушылықтардың алдын алу және отбасылық құндылықтарды ілгерілету мәселесі болды. Елімізде тұрмыстық зорлық-зомбылық үшін жауапкершілік заңнамалық деңгейде қатаңдатылғандықтан, жергілікті жерлерде бұл бағыттағы алдын алу шараларының маңызы екі есе артты.
Бұл мәселе бойынша Мақтаарал аудандық жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімінің басшысы Нұрғали Елшібаев баяндама жасады. Нұрғали Елшібайұлы өз сөзінде тұрмыстық зорлық-зомбылықтан зардап шеккен азаматтарға, әсіресе әйелдер мен балаларға көрсетіліп жатқан әлеуметтік, психологиялық және құқықтық көмектер туралы есеп берді. Аудандағы әлеуметтік қолдау орталықтарының жұмысы, қиын жағдайға тап болған отбасылармен жүргізіліп жатқан жеке жұмыс жоспарлары туралы айтылды.
Баяндамашы сөз кезкгінде, отбасылық жанжалдардың туындауына көбінесе әлеуметтік қиындықтар, жұмыссыздық және ерлі-зайыптылардың арасындағы рухани құндылықтардың төмендігі себеп болатынын атап өтті. Осыған байланысты, бөлім басшысы ауданда отбасылық құндылықтарды дәріптеу, жас шаңырақ көтерген жұптарға психологиялық кеңес беру, Аналар кеңесі мен Ақсақалдар алқасының әлеуетін тиімді пайдалану бойынша бірқатар ұсыныстарын білдірді. Тұрмыстық зорлық-зомбылық орын алған отбасылармен жұмыс істеуде тек жазалау шараларымен шектелмей, олардың әлеуметтік мәселелерін, оның ішінде жұмысқа орналастыру, атаулы әлеуметтік көмек тағайындау мәселелерін шешу арқылы отбасын сақтап қалуға тырысу керектігі баса айтылды.
Ведомствоаралық комиссия отырысының қорытындысы бойынша аудандағы құқық бұзушылықтың алдын алу жүйесін жетілдіру мақсатында нақты бағыттар айқындалды. Бұл бағыттар барлық мемлекеттік органдардың бірлескен жұмысын талап етеді. Мәселен, құқық қорғау және арнайы органдар бағытында полиция бөлімі мен Ұлттық қауіпсіздік комитетінің аудандық бөлімі бірлесе отырып, қоғамдық қауіпсіздікке қатер төндіретін факторларды анықтау, ұрлықтарға қарсы бағдарламаны сапалы орындау және қылмыстық топтардың жолын кесу жұмыстарын күшейтеді. Түнгі уақытта патрульдеу шаралары жиілетіледі.
Денсаулық сақтау және әлеуметтік қорғау бағытында ауруханалар мен жұмыспен қамту бөлімі маскүнемдікке салынған және тұрмыстық зорлық-зомбылықтан зардап шеккен азаматтарды есепке алу, оларға медициналық-психологиялық көмек көрсету және әлеуметтік оңалту жұмыстарын үйлестіреді. Қиын жағдайдағы отбасыларға материалдық және жұмыспен қамту қолдаулары көрсетіледі.
Сонымен қатар, жергілікті басқару және идеология бағытында кенттер мен ауылдық округ әкімдері өз аймақтарындағы Аналар кеңесі, ардагерлер ұйымдарымен бірлесіп, отбасылық құндылықтарды насихаттау, халық арасында құқықтық мәдениетті қалыптастыру және заң бұзушылықтарға «мүлдем төзбеушілік» идеологиясын тарату бойынша ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын жандандырады.
Комиссия отырысын қорытындылаған аудан әкімінің орынбасары Серік Алтынбекұлы комиссия мүшелерінің, баяндамашылардың ұсыныс-пікірлерін жіті саралай келе, бірқатар маңызды міндеттерді жүктеді. Серік Тұрсынқұлов құқық бұзушылықтар мен қылмыстардың алдын алу бағытындағы ведомствоаралық өзара іс-қимылды екі есе күшейтуді бұйырды. Оның айтуынша, ешбір мемлекеттік орган бұл мәселеге «бұл біздің сала емес» деп атүсті қарамауы тиіс.
Аудан әкімінің орынбасары ұрлықтарға қарсы іс-қимыл жөніндегі 2024–2026 жылдарға арналған бағдарламаны қалған мерзімде барынша тиімді іске асыруды, әсіресе халық тығыз орналасқан Атакент, Мырзакент кенттерінде және шалғай ауылдарда профилактикалық іс-шаралардың нәтижелілігін арттыруды тапсырды. Халықтың алкоголизациясының, тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алу және отбасылық құндылықтарды насихаттау жұмыстарын жүйелі жүргізу бойынша нақты нұсқамалар берілді.
«Біздің басты мақсатымыз – қылмыс жасалғаннан кейін онымен күресу емес, оның туындау себептері мен жағдайларын алдын ала жою. Ол үшін халық арасында құқықтық мәдениетті, заңға деген құрметті қалыптастыруымыз қажет. Ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын жаңа форматта, бұқаралық ақпарат құралдары мен әлеуметтік желілерді кеңінен пайдалана отырып жандандыру керек. Әрбір ауыл әкімі өз аумағындағы криминогендік ахуал үшін тікелей жауапты», – деп кесіп айтты Серік Алтынбекұлы.
Ия, Мақтаарал ауданында өткен бұл ведомствоаралық комиссия отырысы өңірдегі заң үстемдігін қамтамасыз етуге және қоғамдық қауіпсіздікті жаңа деңгейге көтеруге бағытталған жүйелі қадамдардың бірі болды. Құқық қорғау органдары, медицина саласы, әлеуметтік қызметтер мен жергілікті әкімдіктердің бірлескен күш-жігері ғана аудан аумағындағы қылмыстық көріністерді азайтуға және тұрғындардың қауіпсіздік деңгейін арттыруға мүмкіндік береді.
Комиссия отырысының қорытындысы бойынша барлық тиісті мемлекеттік органдар мен ұйымдарға нақты мерзімдері көрсетілген тапсырмалар берілді. Бұл тапсырмалардың сапалы әрі уақытылы орындалуы аудан әкімдігі тарапынан қатаң және тұрақты бақылауға алынды. Заң мен Тәртіп сақталған, отбасылық құндылықтар ардақталған ортада ғана Мақтаарал ауданының әлеуметтік-экономикалық дамуы тұрақты және берекелі болмақ.