Құрылтай — бабалар тарихынан келе жатқан ұжымдық шешім қабылдаудың дәстүрлі формасы.
Стратегиялық шешімдер: Тарихта Құрылтай ел басына күн туғанда, соғыс немесе бітімгершілік тұсында, хан сайлау мен мемлекеттік шекараны, құқықтық нормаларды («Қасым ханның қасқа жолы», «Әз Таукенің Жеті жарғысы») бекіту үшін шақырылған.
Халықтық дипломатия: Ол қоғамдағы рулар мен тайпалардың арасындағы теңгерімді сақтап, ішкі бірлікті нығайту құралы қызметін атқарды.
Қазіргі таңда қайта жаңғыртылған Ұлттық құрылтай — бұл жай ғана тарихи атрибут емес, мемлекет пен қоғам арасындағы диалогтың консультативтік-кеңесші платформасы.
Инклюзивтілік (Ашықтық): Құрылтай құрамына тек саясаткерлер емес, зиялы қауым, азаматтық қоғам белсенділері, сарапшылар, жастар мен өңір өкілдері енеді. Бұл мемлекеттік шешімдерді қабылдауда түрлі әлеуметтік топтардың үнін естірткізеді.
Құндылықтар матрицасын қалыптастыру: Ұлттық құрылтай отырыстарында тек экономика мен саясат емес, идеология, мәдениет, білім, ұлттық бірегейлік және моральдық-этикалық нормалар белсенді талқыланады.
Саяси реформалардың генераторы: Соңғы жиындар көрсеткендей, Құрылтайда көтерілген заңнамалық бастамалар (мысалы, тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы заңдарды қатаңдату, вандализммен және нашақорлықпен күрес, т.б.) кейін ресми заңдарға айналып жатыр.
Құрылтайдың әлеуеті жоғары болғанымен, оның тиімділігіне қатысты сарапшылар арасында мынадай пікірлер де бар:
Шешімдердің міндетті болмауы: Құрылтай — бұл парламентарийлік орган емес, кеңесші институт. Түпкілікті шешімдер мен заңдарды Парламент пен Президент аппараты бекітеді. Сондықтан кейде оның шешімдері ұсыныс дәрежесінде қалып қою қаупі бар.
Формализм қаупі: Егер Құрылтай отырыстары алдын ала жазылған сценариймен, тек ресми баяндамалар түрінде өтсе, ол «бюрократиялық алаңға» айналып кетуі мүмкін.
Нәтижелердің орындалуын бақылау: Ұсынылған идеялардың іс жүзінде қалай жүзеге асып жатқанын қоғамға жүйелі түрде көрсетіп отыру — институтқа деген сенімді арттырудың басты шарты.
Құрылтай — қазіргі Қазақстан үшін «Жұмсақ күш» (Soft power) және идеологиялық векторды айқындайтын маңызды құрал. Оның табысты болуы — ұсыныстардың сөз жүзінде қалмай, нақты реформалар мен заңнамалық өзгерістерге ұласуында. Ол Парламентті алмастырмайды, бірақ қоғамдағы өзекті мәселелерді жоғары деңгейге жеткізетін тиімді «әлеуметтік лифт» және «диалог алаңы» ретінде қызмет ете алады.
