Қазіргі таңда Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесі мен өңірлік саясаты жаңа сапалық және құрылымдық кезеңге қадам басты. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев өзінің бағдарламалық Жолдауларында мемлекеттік бюджет қаражатының әрбір теңгесі халықтың игілігіне, өңірлердің нақты экономикалық өсіміне қызмет етуі тиіс екенін және Орталық Азия аймағындағы климаттық өзгерістерге байланысты су ресурстарын үнемдеу – ұлттық қауіпсіздіктің басты шарты екенін үнемі қадап айтып келеді. Әсіресе, еліміздің оңтүстік қақпасы, аграрлық сектордың, соның ішінде мақта мен бақша өнімдерін өндірудің алдыңғы шебінде тұрған Түркістан облысы Мақтаарал ауданы үшін бұл мәселелердің өміршеңдік маңызы бар. Фискалдық тәртіпті сақтау, мемлекеттік бағдарламалардың индикаторларын дер кезінде орындау және егіс алқаптарын кепілді ағын сумен қамтамасыз ете отырып, су үнемдеу технологияларын жаппай енгізу – аудан әкімдігінің стратегиялық басымдықтары болып табылады.
Осы өзекті де күрделі мәселелерді кешенді түрде шешу, атқарылған жұмыстарды саралау және алдағы кезеңге арналған нақты міндеттерді айқындау мақсатында, жақында Мақтаарал ауданы әкімі аппаратының үлкен мәжіліс залында аудан әкімі Бақыт Асановтың төрағалығымен кезекті кеңейтілген аппараттық мәжіліс өтті. Жиынға аудан әкімінің орынбасарлары, аппарат басшысы, дербес бөлім басшылары, кенттер мен ауылдық округ әкімдері, сондай-ақ аумақтық мемлекеттік мекемелер мен құқық қорғау, су шаруашылығы құрылымдарының жетекшілері толық құрамда қатысты. Бұл басқосу ауданның бірінші жартыжылдықтағы даму қорытындыларын пысықтап, жіберілген кемшіліктерді жоюдың құқықтық әрі шаруашылық тетіктерін нақтылаған маңызды саяси-экономикалық жиынға айналды.
Мәжілістің күн тәртібіне шығарылған алғашқы және ең маңызды стратегиялық мәселе – 2026 жылдың алғашқы бес айындағы мемлекеттік бюджет қаражатының игерілуі және ауданның әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштерінің бірінші жартыжылдықтағы орындалу барысы болды. Бұл бағытта ауданның экономика және қаржы бөлімінің басшысы жан-жақты, сандық мәліметтермен өрілген баяндама жасап, негізгі көрсеткіштердің орындалу деңгейін ортаға салды. Баяндамада атап өтілгендей, 2026 жылдың қаңтар-мамыр айларында аудан бюджетінің кіріс бөлігі жоспарланған межеден асыра орындалған, бұл өңірдегі шағын және орта бизнестің, іскерлік белсенділіктің тұрақтылығын көрсетеді. Алайда, бюджет қаражатының шығыс бөлігін, әсіресе инфрақұрылымдық құрылыстар мен мемлекеттік сатып алулар аясындағы қаржыны игеруде кейбір дербес бөлімдер мен ауылдық округ әкімдіктері тарапынан созбалаңдыққа жол берілгені ашық сынға алынды. Қаржылық жылдың тең жартысы артта қалғандықтан, әрбір мемлекеттік бағдарламаның индикаторы уақтылы орындалуы тиіс.
Ауданның экономика және қаржы бөлімі тарапынан алдағы алты айға арналған макроэкономикалық болжамдар мен нақты іс-қимыл жоспарлары ұсынылды. Онда бюджет қаражатын тиімді, үнемді әрі мақсатты игерудің жаңа тетіктері көрсетілген. Аудан әкімі Бақыт Асанов бұл мәселені қорытындылай келе, мемлекеттік қаржының игерілмей қалуы немесе тиімсіз жұмсалуы – бұл тікелей халықтың мұқтаждығына қиянат жасаумен тең екенін атап өтті. Әрбір бөлім басшысы мен ауыл әкімі өзіне жүктелген бюджеттік бағдарламалардың орындалуына жеке жауапты болады және бұл бағыттағы бақылау барынша қатаңдатылады.
Ауданның әлеуметтік-инфрақұрылымдық жобаларын, атап айтқанда жаңа мектептер, ауруханалар, су каналдары мен жолдар салуды уақтылы бастау үшін жер телімдерінің заңды түрде дайын болуы – басты шарт. Осыған байланысты мәжілісте мемлекеттің мұқтаждығы үшін жер учаскелерін қайтару жұмыстарының ағымдағы барысы мен заңдылық талаптары пысықталды.
Бұл бағытта жүргізіліп жатқан іс-шаралар мен туындаған құқықтық мәселелер жөнінде Мақтаарал ауданының жер қатынастары бөлімінің басшысы баяндама жасады. Баяндамашының айтуынша, заңсыз иемденілген немесе мақсатты түрде пайдаланылмай бос жатқан жер телімдерін мемлекет меншігіне қайтару, сондай-ақ мемлекеттік инфрақұрылым нысандарының құрылысы үшін жеке тұлғалардан жерді заң аясында өтемақы төлеу немесе алмастыру арқылы алу процесі жүйелі жүргізіліп келеді. Дегенмен, кейбір жағдайларда құжаттардың дұрыс рәсімделмеуі немесе сот процестерінің ұзаққа созылуы жұмыс қарқынына тежеу болып отырғаны жасырылмады.
Жер қатынастары бөлімінің басшысы бұл процесті барынша жеделдету, бюрократиялық кедергілерді жою және қолданыстағы заңнамалық, құқықтық тетіктерді тиімді пайдалану қажеттігін атап өтіп, нақты ұсыныстарын білдірді. Аудан басшылығы жер телімдерін қайтару барысында ең алдымен азаматтардың заңды құқықтарының бұзылмауын, сонымен бірге мемлекеттік мүдденің де толық қорғалуын қамтамасыз етуді тапсырды. Бос жатқан ауыл шаруашылығы жерлерін нақты еңбек ететін шаруаларға беру мәселесі де бақылауға алынды.
Мақтаарал ауданы үшін ағын су мәселесі – бұл тікелей өміршеңдік, экономикалық тұрақтылық мәселесі. Ауданның трансшекаралық су көздеріне тәуелділігін ескере отырып, су ресурстарын тиімді әрі үнемді пайдалану, ысырапшылыққа жол бермеу – бүгінгі күннің ең басты талабы. Осыған байланысты мәжілісте су үнемдеу технологияларын енгізу мәселесіне ерекше және айрықша көңіл бөлінді.
Жиында 2026 жылға арналған су үнемдеу технологияларын тамшылатып және жаңбырлатып суғару жүйелерін енгізу жоспарының орындалу барысы қызу талқыланды. Ауыл шаруашылығы саласында заманауи инновациялық технологияларды кеңінен енгізу арқылы тек суды үнемдеп қана қоймай, сонымен бірге өнімділікті екі-үш есеге арттыруға болатыны ғылыми әрі практикалық тұрғыдан дәлелденген. Жауапты мамандар бұл бағытта ауданда атқарылған жұмыстар мен алдағы кезеңде жасалатын нақты қадамдар туралы баяндады.
Қазіргі таңда аудандағы ірі шаруа қожалықтары мен агроқұрылымдар су үнемдеу жүйелерін орнатуға белсенді көше бастаған. Мемлекет тарапынан бұған үлкен қолдаулар, атап айтқанда, су үнемдеу жабдықтарын сатып алуға жұмсалған шығындардың едәуір бөлігін субсидиялау шаралары қарастырылған. Алайда, шағын шаруалар арасында бұл технологиялардың тиімділігі туралы ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын әлі де күшейту қажеттігі айтылды. Суды ескі әдіспен, яғни жаппай қаптап суғару заманы өткені, бұл топырақтың сорлануына және судың босқа ысырап болуына алып келетіні ескертілді.
Ауданның негізгі экономикалық драйвері – ауыл шаруашылығы болғандықтан, аппараттық мәжілісте егіс құрылымының орындалуы және егілген дақылдардың қазіргі жай-күйі де кеңінен сөз болды. Биылғы жылы ауданда дақылдарды әртараптандыру, яғни тек мақта ғана емес, бақша, мал азығы және көкөніс өнімдерін егу көлемін арттыру бағытында белгілі бір жұмыстар жүргізілген.
Шаруашылықтар мен алқаптардағы қазіргі жағдайды саралаған аудан басшысы Бақыт Асанов ауылдық округ әкімдері мен ауыл шаруашылығы бөліміне егістік алқаптарында агротехникалық шараларды, яғни зиянкестермен күрес, уақтылы қоректендіру, қопсыту сапалы әрі жүйелі жүргізуді тапсырды. Әсіресе, жазғы аптап ыстықта өнімді күйіп кетуден сақтап, жоспарлы көрсеткіштерге қол жеткізу үшін әрбір егіс алқабы тұрақты бақылауда болуы тиіс. Шаруаларға қажетті жанар-жағармай, минералды тыңайтқыштардың қолжетімді болуы және ағын судың кезекпен, әділ бөлінуін қадағалау ауыл әкімдеріне тікелей міндеттелді.
Атап айтқанда, жауапты бөлім басшылары мен ауыл әкімдеріне бірінші жартыжылдықтың қалған мерзімінде барлық жоспарлы индикаторларды мүлтіксіз орындау, қаржыны мақсатты жұмсау жүктелді. Ауыл шаруашылығы бөліміне әрбір ауылдық округте су үнемдеу технологияларын енгізу бойынша нақты көрсеткіштер белгілеп, шаруалар арасында семинар-тренингтерді жиілету тапсырылды. Жер қатынастары бөліміне заңды тетіктерді пайдалана отырып, бос жатқан жерлерді айналымға қосу және инфрақұрылымдық жобаларға тиісті аумақтарды жедел дайындау міндеттелді. Мемлекеттік бағдарламалардың, құрылыс және абаттандыру жұмыстарының орындалуын бақылауда ұстау, мерзімінен кешіккен немесе сапасыз орындалған тапсырмалар бойынша жауапты тұлғаларға қатысты қатаң тәртіптік шаралар қолдану белгіленді.
Мақтаарал ауданы әкімдігінде өткен бұл кезекті аппараттық мәжіліс өңірді басқару жүйесінің ашықтығын, жауапкершілігін және нақты нәтижеге бағытталған жұмыс стилін тағы бір мәрте айқындап берді. Фискалдық тәртіп, заманауи аграрлық технологиялар мен заң үстемдігі – бұлардың барлығы ауданның әлеуметтік-экономикалық дамуын тұрақты ететін негізгі тіректер болып табылады.
Жергілікті билік органдарының халық мұқтаждығын бірінші орынға қоя отырып, су ресурстарын тиімді пайдалану және мемлекет қаржысын сапалы игеру бағытындағы бұл жүйелі қадамдары алдағы уақытта Мақтаарал ауданының даму қарқынын еселеп арттыруға, әрбір ауыл тұрғынының әл-ауқатын жақсартуға және тұрмыс сапасын жаңа деңгейге көтеруге берік негіз қалайды. Еңбек пен тәртіп ұштасқан жерде ғана даму мен өркендеу мәңгілік болмақ.