Қазіргі таңда Қазақстан Республикасының мемлекеттік саясаты мен құқықтық реформаларының ең басты, ең өзекті бағыттарының бірі – сыбайлас жемқорлықпен ымырасыз әрі кешенді түрде күресу болып табылады. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев өзінің бағдарламалық сөздерінде «Әділетті Қазақстан» құрудың негізгі шарты заң үстемдігін орнату, мемлекеттік аппараттың халық алдындағы ашықтығын қамтамасыз ету және кез келген жемқорлық көріністеріне қоғамда «мүлдем төзбеушілік» мәдениетін қалыптастыру екенін үнемі қадап айтып келеді. Жемқорлықпен күрес – тек заң бұзған тұлғаларды жауапқа тартумен шектелмейді, бұл ең алдымен мемлекеттік басқару жүйесіндегі құқықтық тәуекелдерді алдын ала анықтау, олардың пайда болу себептерін жою және қызмет көрсету сапасын халықаралық стандарттарға сай жетілдіру болып табылады.
Осы стратегиялық мақсаттарды жергілікті деңгейде тиімді жүзеге асыру, заңдылықты нығайту және мемлекеттік органдардың жұмыс өнімділігін арттыру мақсатында Мақтаарал ауданында ауқымды жұмыстар атқарылуда. Соның айқын дәлелі ретінде, жуырда Мақтаарал ауданы әкімдігі жанындағы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі комиссияның кезекті екінші отырысы өтті. Аудан әкімдігінің үлкен мәжіліс залында ұйымдастырылған бұл жиында аудан көлемінде сыбайлас жемқорлықтың алдын алу, құқық бұзушылық тәуекелдерін жою және халыққа көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің сапасын сапалық жаңа деңгейге көтеру бағытындағы ең өзекті, ең өткір мәселелер жан-жақты қаралды.
Мақтаарал ауданы әкімінің орынбасары Бижан Анарбеков төрағалық еткен комиссия отырысына құқық қорғау органдарының жетекшілері, аумақтық мемлекеттік мекемелердің басшылары, кенттер мен ауылдық округ әкімдері, сондай-ақ әкімдіктің дербес бөлімдерінің жетекшілері мен қоғамдық ұйымдардың өкілдері қатысты. Комиссия мүшелерінің түгел әрі толық құрамда қатысуы өңірдегі өзекті әлеуметтік-құқықтық мәселелерді кешенді түрде, сан қырынан талқылауға, әр саланың ішкі тәуекелдерін ашық ортаға салуға және алдағы уақытта мүлтіксіз орындалатын нақты да пәрменді шешімдер қабылдауға толық мүмкіндік берді.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі комиссияның жұмыс жоспарына сәйкес, отырыстың күн тәртібінде өңірдің әлеуметтік-экономикалық тыныс-тіршілігіне тікелей әсер ететін, сондай-ақ бюджет қаражатының игерілуі мен мемлекеттік қызметтердің көрсетілуімен тығыз байланысты төрт негізгі мәселе қаралды. Бұл мәселелерді таңдау кездейсоқ емес, өйткені халық ең жиі жүгінетін және қаржы ағындары көп жүретін салаларда жемқорлық тәуекелдерінің алдын алу жұмыстары екі есе күшті болуы шарт.
Алғашқы мәселе ретінде аудандық кәсіпкерлік және ауыл шаруашылығы бөлімінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл бағытында жыл басынан бері атқарып жатқан жұмыстары мен есептері тыңдалды. Мақтаарал ауданы негізінен аграрлық өңір болып табылғандықтан, ауыл шаруашылығын субсидиялау, шаруаларға мемлекеттік қолдау көрсету, лизингтік қызметтерді ұйымдастыру және кіші бизнесті несиелендіру үдерістерінде ашықтықты қамтамасыз ету – өте маңызды міндет. Бөлім басшылығы өз баяндамасында субсидиялардың бөлінуін цифрландыру, адами факторды азайту және өтінімдерді қарау уақытын қысқарту бойынша енгізілген жаңа тетіктер туралы айтып өтті. Комиссияның ерекше назар аударған екінші мәселесі – жер қатынастары саласында сыбайлас жемқорлық тәуекелдерінің алдын алу бойынша жүзеге асырылып жатқан шараларды жан-жақты саралау болды. Жер мәселесі кез келген аймақтағы ең сезімтал, даулы әрі құқықтық шиеленістерге бейім саланың бірі. Жер телімдерін бөлу, олардың нысаналы мақсатын өзгерту, ауыл шаруашылығы немесе кәсіпкерлік мақсаттағы жерлерді аукцион арқылы беру үдерістеріндегі заңдылықтың сақталуы комиссия мүшелері тарапынан қатаң сұрауға алынды. Бұл саладағы кез келген жабық шешім немесе бюрократиялық кедергі жемқорлыққа жол ашатыны, сондықтан электронды кезек пен геоақпараттық жүйелердің тиімді жұмыс істеуі қажеттігі айтылды.
Мемлекеттік басқарудың тиімділігі мен жемқорлықтан тазалығы ең алдымен ең төменгі, яғни халыққа ең жақын деңгейдегі ауылдық округтер мен кент әкімдіктерінің жұмысынан басталады. Осы қағидатты басшылыққа ала отырып, отырыс барысында аудандағы екі іргелі округ – Иіржар ауылдық округі әкімі аппаратының және Еңбекші ауылдық округі әкімі аппаратының сыбайлас жемқорлыққа қарсы бағыттағы атқарған жұмыстары жөніндегі жеке есептері қаралды.
Округ әкімдері өз баяндамаларында ауыл тұрғындары арасында жүргізіліп жатқан профилактикалық шаралардың тиімділігіне тоқталды. Олардың мәліметінше, ауылдық округтерде әлеуметтік көмектерді тағайындау, жергілікті маңызы бар инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыру және қоғамдық жұмыстарға азаматтарды тарту кезінде жариялылық қағидаты сақталып келеді. Дегенмен, комиссия төрағасы Бижан Анарбеков баяндамашылардың есептерін тек тыңдап қана қоймай, олардың жұмысындағы нақты нәтижелер мен әлі де болса жетілдіруді қажет ететін тұстарды көрсетті.
Атап айтқанда, ауылдық округтердегі ақпараттық-түсіндіру жұмыстарының деңгейіне баға берілді. Жемқорлыққа қарсы күрес тек қағаз жүзіндегі бұрыштамалар немесе көрнекі стендтермен шектелмеуі тиіс. Ауыл тұрғындары, соның ішінде жастар мен кәсіпкерлер мемлекеттік органның кез келген қызметкерінен заңсыз сыйақы талап етілген жағдайда қайда жүгіну керектігін, өз құқықтарын қалай қорғай алатынын нақты білуі қажет. Иіржар мен Еңбекші ауылдық округтерінің әкімдеріне бұл бағыттағы жұмыстарды жандандырып, халықпен кері байланысты күшейту тапсырылды.
Мәжіліс барысында бағдарламалық сөз сөйлеген Мақтаарал ауданы әкімінің орынбасары Бижан Шералыұлы мемлекеттік қызмет жүйесінде адалдық, парасаттылық пен ашықтық қағидаттарын берік ұстанудың мемлекет үшін де, қоғам үшін де маңыздылығын ерекше атап өтті. Оның пайымы бойынша, мемлекеттік қызметші – бұл билік өкілі ғана емес, бұл ең алдымен халықтың сеніміне ие болған, елге адал қызмет етуге серт берген маман.
Бижан Шералыұлы өз сөзінде халыққа көрсетілетін мемлекеттік қызметтердің сапасын үздіксіз арттыру, азаматтардың өтініштері мен арыз-шағымдарын заңда белгіленген мерзімде, ешқандай созбалаңға салмай, сапалы әрі әділ қарау – мемлекеттік аппарат жұмысының ең басты, ең мызғымас басымдығы екенін жеткізді. Мемлекеттік органның есігін ашып келген әрбір қарапайым тұрғын өзіне деген сыпайылықты, заңдылықты және мәселесінің ашық шешілуін көруі тиіс.
«Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу және онымен күресу тек құқық қорғау органдарының тексерулерімен немесе қатаң бақылау шараларымен ғана шектелмейді. Біз тамыры тереңде жатқан бұл әлеуметтік дертті түпкілікті жойғымыз келсе, ең алдымен қоғамда, мемлекеттік ұжымдарда және әрбір азаматтың санасында жемқорлық көріністеріне мүлдем төзбеушілік мәдениетін қалыптастыруымыз қажет. Жемқорлық – бұл тек заң бұзушылық емес, бұл мемлекеттің дамуын тежейтін, халықтың билікке деген сенімін зақымдайтын қауіпті құбылыс. Сондықтан әрбір басшы өз қарамағындағы қызметкерлердің тәртібі мен адалдығы үшін жеке жауапты болады», – деп ерекше атап өтті Бижан Анарбеков.
Комиссия отырысында сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне ішкі талдау жүргізудің маңыздылығы мен оның жаңа әдістемелері сөз болды. Бұл бағыттағы жұмыстар науқандық емес, тұрақты сипатта жүргізілуі тиіс. Талдау жұмыстарына кезек берсек, құқықтық-нормативтік актілерді зерделеу мен мемлекеттік органдар қабылдайтын бұйрықтар мен шешімдерде жемқорлыққа жол беретін, екіұшты мағына беретін немесе шенеуніктердің өз еркімен шешім қабылдауына кеңістік қалдыратын жасырын тетіктердің бар-жоғын анықтау.
Сонымен қатар, ұйымдастырушылық-басқарушылық қызметті бағалау бойынша мекеме ішіндегі кадр саясатының ашықтығын, бос лауазымдарға конкурстардың әділ өтуін, мүдделер қақтығысының алдын алу шараларын тексеру және юджет қаражатының жұмсалуын бақылау мен мемлекеттік сатып алулар үдерісінің ашықтығын, келісімшарттардың мерзімінде орындалуын және орындалған жұмыстардың сапасы мен бағасының сәйкестігін бақылау.
Осы бағыттар бойынша жүргізілген ішкі талдаулардың нәтижесінде анықталған кез келген тәуекел дереу жойылып, тиісті құрылымдық өзгерістер енгізілуі қажет. Мақтаарал ауданының әкімдігі бұл бағытта ақпараттық жүйелерді интеграциялау арқылы бақылауды барынша күшейтіп келеді. Комиссия отырысының қорытындысы бойынша аудандық деңгейде сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің тиімділігін арттыру мақсатында нақты мерзімдері мен орындау тетіктері көрсетілген қаулы қабылданып, жауапты бөлім басшылары мен кент және ауылдық округ әкімдеріне бірқатар нақты тапсырмалар жүктелді. Бұл тапсырмалардың ішіндегі негізгі міндеттерді атап өтсек, мүлдем төзбеушілік қағидатын күшейту және барлық мемлекеттік мекемелерде сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнама талаптарын түсіндіру бойынша семинарлар мен тренингтерді жиі өткізу, қызметкерлердің құқықтық сауаттылығы мен этикалық нормаларын арттыру.
Профилактикалық жұмыстарды жүйелі жалғастыру барысында халық көп шоғырланатын орындарда, халыққа қызмет көрсету орталықтарында ашықтық телефоны мен шағымдар жәшігінің қолжетімділігін қамтамасыз ету, цифрлы мемлекеттік қызметтерді қолдану аясын кеңейту. Сондай-ақ, заңнама талаптарының қатаң сақталуын қадағалау мен жер қатынастары, сәулет және қала құрылысы, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық салаларындағы әрбір шешімнің заңға сәйкестігін ішкі аудит арқылы тұрақты тексеріп отыру.
Бижан Анарбеков бұл тапсырмалардың орындалу барысы жай ғана қағаз жүзіндегі есеппен шектелмейтінін, алдағы комиссия отырыстарында әрбір басшыдан нақты атқарылған істер бойынша сұрау болатынын қатаң ескертті. Көрсеткіштері төмен немесе өз саласында заң бұзушылықтарға жол берген тұлғаларға қатысты қатаң тәртіптік шаралар қабылданатын болады.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың табысты болуы тек мемлекеттік бақылаумен ғана шектелмейді, бұл үдеріске азаматтық қоғам өкілдерін, үкіметтік емес ұйымдарды, Бұқаралық ақпарат құралдарын және белсенді тұрғындарды тартудың маңызы зор. Мақтаарал ауданының әкімдігі бұл бағытта қоғамдық кеңестердің әлеуетін кеңінен пайдалануды көздейді. Аудан тұрғындарының кез келген заңсыздық немесе мемлекеттік қызметшілердің әдепсіз мінез-құлқы туралы ақпаратты ашық жеткізе алуы үшін жағдай жасалған. Қоғамдық бақылау күшейген жерде жемқорлық әрекеттерге баратындардың саны азаятыны – өмірлік шындық. Осыған байланысты, ауылдық округ әкімдеріне өз аймақтарындағы қоғамдық белсенділермен жиі кездесіп, есеп беріп отыру міндеттелді. Біз бірлесе отырып қана таза, ашық әрі әділетті қоғам құра аламыз.
Мақтаарал ауданы әкімдігі жанындағы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі комиссияның бұл кезекті отырысы өңірдегі басқару жүйесінің тазалығын сақтауға, заң үстемдігін орнықтыруға және халықтың билікке деген сенімін нығайтуға бағытталған жүйелі қадамдардың бірі болды. Жемқорлықпен күрес – бұл бір күндік немесе бір айлық науқан емес, бұл мемлекеттің қауіпсіздігі мен болашағы үшін жүргізіліп жатқан тұрақты әрі үздіксіз стратегиялық үдеріс.
Жиын қорытындысында атап өтілгендей, комиссия жұмысы алдағы уақытта да тұрақты түрде жалғасып, аудан аумағында толық ашықтық пен заңдылықты қамтамасыз етуге бағытталатын болады. Мақтаарал ауданының әрбір мемлекеттік қызметшісі өз міндетін адал атқарып, заң талаптарын қатаң сақтағанда ғана біз өңірдің әлеуметтік-экономикалық дамуын тұрақты етіп, әрбір отбасының әл-ауқатын арттыра аламыз. Адал еңбек, ашық қызмет және заңға деген құрмет – Мақтаарал ауданының жарқын болашағының кепілі. Біз Әділетті Қазақстанның қағидаттарын басшылыққа ала отырып, осы бағыттағы жұмыстарды бәсеңдетпей, алға қойылған барлық мақсаттарға бірлесе жететініміз сөзсіз.