Қазақстан Республикасының басты байлығы да, берік іргетасы да – елдегі бейбітшілік пен келісім, ұлттар мен ұлыстардың арасындағы шынайы достық пен өзара құрмет. Көпэтносты мемлекетіміздің әрбір аймағында тұрақтылықты сақтау, этносаралық қатынастарды ғылыми әрі практикалық тұрғыда зерделеп отыру – мемлекеттік саясаттың стратегиялық басымдықтарының бірі. Бұл бағытта еліміздің Мәдениет және ақпарат министрлігі тарапынан қоғамдық келісімді нығайтуға арналған іргелі жобалар жүйелі түрде қолға алынып келеді.
Осы орайда, Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің қолдауымен жүзеге асып жатқан 2025 жылға арналған «Елтану» жобасы аясында Түркістан облысы, Сарыағаш ауданына қарасты Қабланбек ауылында өзектілігі жоғары, ауқымды іс-шара ұйымдастырылды. Нақтырақ айтқанда, аталған елді мекенде «Қоғамдағы этносаяси ахуал және этнос өкілдерінің қоғамға интеграциялануы» тақырыбында фокус-топтық зерттеу жұмыстары өткізілді. Өзбекстанмен шекаралас, демографиялық өсімі жоғары және түрлі этнос өкілдері тығыз қоныстанған Сарыағаш өңірінде бұл зерттеудің жүргізілуі қоғамдық тұрақтылықты қамтамасыз ету тұрғысынан өте маңызды қадам болды.
Фокус-топтық зерттеу жұмыстарының негізгі мақсаты – Сарыағаш ауданы, оның ішінде Қабланбек ауылдық округі аумағындағы шынайы этносаралық ахуалды жан-жақты зерделеу, жергілікті халықтың көңіл-күйін анықтау болды. Сонымен қатар, зерттеу барысында қоғамдық келісім мен тұрақтылықты нығайтудың жаңа тетіктерін қарастыру, өңірдегі түрлі этнос өкілдерінің қазақстандық қоғамға бейімделу (интеграциялану) деңгейін нақты көрсеткіштер арқылы айқындау міндеті тұрды.
Мұндай ғылыми-тәжірибелік зерттеулердің құндылығы сол, олар құрғақ есептерге емес, жергілікті тұрғындардың, ақсақалдардың, жастар мен зиялы қауым өкілдерінің тікелей пікірлері мен ұсыныстарына негізделеді. Фокус-топ форматы қатысушыларға өз ойларын ашық, бүкпесіз жеткізуге және өңірдегі кез келген әлеуметтік-тұрмыстық мәселенің этносаралық сипат алып кетпеуі үшін алдын алу шараларын жоспарлауға мүмкіндік береді.
Қабланбек ауылында өткен жиын барысында сарапшылар мен қатысушылар бірнеше маңызды тақырыптық блоктар бойынша өзара пікір алмасып, өңір дамуына қатысты өзекті мәселелерді саралады. Талқылау жұмыстары барысында түрлі мәдениеттер мен дәстүрлердің тоғысқан мекені саналатын Сарыағаш ауданында этностар арасындағы достық дәнекерін одан әрі бекемдеу, ортақ құндылықтарды дәріптеу мәселесі сөз болды. Мұндағы басты көрсеткіш – мемлекеттік тілді (қазақ тілін) меңгеру деңгейі, мемлекеттік бағдарламаларға қатысу белсенділігі және жалпыұлттық бірегейлікті сезіну болып табылады. Шекаралас аймақтардағы жастардың бос уақытын тиімді ұйымдастыру, оларды еңбекке, білімге баулу және жат діни немесе криминалдық ағымдардан сақтандыру жолдары қаралды. Сондай-ақ, кез келген тұрмыстық немесе шаруашылық дау-дамайларды тек заң аясында, құқықтық медиация құралдарын қолдана отырып шешу мәдениетін сіңіру қажеттігі айтылды.
Сарапшылардың пікірінше, этносаралық қатынастарда «ұсақ-түйек» мәселе болмайды. Тұрмыстық деңгейдегі келіспеушіліктер, су бөлінісі, жер телімдері немесе жастар арасындағы төбелестер дер кезінде заң шеңберінде шешілмесе, оның арты үлкен шиеленіске әкелуі мүмкін. Сондықтан құқықтық мәдениет – тұрақтылықтың басты кепілі екенін ұмытпаған жөн. Зерттеу жұмыстары аясында ұйымдастырылған фокус-топтық пікірталас өте жоғары деңгейдегі белсенділікпен өтті. Жиынға Қабланбек ауылының ардагерлері, этномәдени бірлестіктердің жетекшілері, мектеп директорлары мен мұғалімдері, сондай-ақ белсенді жастар қатысты. Жергілікті этнос өкілдері балаларын қазақ сыныптарына беруге үлкен ықылас танытып отырғаны, бұл мемлекеттік тілдің рөлін арттыруға және болашақта жастардың жоғары оқу орындарына түсіп, мемлекеттік қызметке араласуына үлкен мүмкіндік беретіні айтылды. Сонымен қатар, ауыл ақсақалдары бірлесіп өткізілетін мәдени және спорттық шаралардың, қайырымдылық акцияларының бауырластықты арттырудағы рөлі зор екенін атап өтті. Дегенмен, қатысушылар тарапынан ауылдық жерлердегі инфрақұрылымды жақсарту, жастарды тұрақты жұмыспен қамту және интернет кеңістігіндегі арандатушылық ақпараттарға қарсы иммунитет қалыптастыру қажеттігі де ашық айтылып, мемлекеттік органдарға нақты ұсыныстар жолданды. Сарыағаш ауданында өткен фокус-топтық зерттеудің нәтижелері мен жинақталған мәліметтер алдағы уақытта Мәдениет және ақпарат министрлігінің, Қазақстан халқы Ассамблеясының және жергілікті әкімдіктердің жұмыс жоспарларына негіз болып, қабылданатын шешімдер мен бағдарламалар әрқашан нәтижелі болмақ.