Қазақстан Республикасының Жер кодексіне және Мемлекет басшысының ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді тиімді әрі мақсатты пайдалану, пайдаланылмай жатқан немесе заңнаманы бұза отырып берілген жер телімдерін мемлекет меншігіне қайтару жөніндегі тапсырмаларына сәйкес Созақ ауданында жүйелі жұмыстар жүргізілуде.
Аграрлық секторды дамыту, жайылымдық пен егістік жерлердің тапшылығын жою және жер ресурстарын айналымға енгізу мақсатында Созақ ауданы әкімдігінің кәсіпкерлік және ауылшаруашылығы бөлімі, жер қатынастары бөлімі, Кәсіпкерлер кеңесі, сондай-ақ «Атамекен» өңірлік кәсіпкерлер палатасы Созақ аудандық филиалының басшылары бірлесіп, Жартытөбе ауыл әкімшілігіне қарасты ауыл шаруашылығы жер учаскелеріне кешенді мониторинг жүргізді.
Бұл мониторингтік аралаудың басты мақсаты – Жартытөбе ауылдық округі аумағындағы ауыл шаруашылығы мақсатында бөлінген, бірақ жылдар бойы игерілмей, бос жатқан немесе мақсатына сай пайдаланылмай отырған жер телімдерін анықтау, олардың заңды иелерімен түсіндіру жұмыстарын жүргізу және жерді тиімді пайдалану талаптарын қамтамасыз ету болып табылады.
Жер ресурстарын игерудің мәселелері және Жартытөбедегі жағдайға тоқталар болсақ, Созақ ауданы – мал шаруашылығы мен аграрлық секторы қарқынды дамып келе жатқан, жер ресурстарына сұраныс жоғары өңірлердің бірі. Алайда, кейбір шаруа қожалықтары мен жер иеленушілер өздеріне бөлінген жер телімдерін жылдар бойы пайдаланбай, бос ұстап отыр. Бұл жағдай өз кезегінде жерді шынымен игергісі келетін, еңбек етемін деген басқа шаруалар мен жергілікті тұрғындардың мүмкіндігін шектейді.
Осы орайда, Жартытөбе ауыл әкімшілігіне қарасты жер қоры зерделеніп, мониторингтік топ мүшелері егістіктер мен жайылымдық алқаптардың нақты жай-күйін аралап көрді. Зерделеу барысында, жер телімдерінің мақсатты пайдаланылуы, инфрақұрылымдар мен су көздерінің тартылу деңгейі, мал басының болуы немесе егіс алқаптарының өңделуі және топырақ сапасының сақталуы және агротехникалық талаптардың орындалуы жан-жақты тексерілді.
Жер мәселесін шешуде тек әкімшілік шараларды қолданып қана қоймай, кәсіпкерлер мен шаруалардың құқығын қорғау, оларға заңды бағыт-бағдар беру өте маңызды. Осы себепті мониторингке жергілікті атқарушы органдармен қатар, «Атамекен» өңірлік кәсіпкерлер палатасының Созақ аудандық филиалы мен Кәсіпкерлер кеңесінің өкілдері арнайы қатысты.
Осы ретте, мемлекеттік органдардың міндеті — аудандық жер қатынастары бөлімі мен кәсіпкерлік және ауылшаруашылығы бөлімінің мамандары жер заңнамасының сақталуын, жер телімдерінің кадастрлық шекараларын және келісімшарт талаптарының орындалуын қадағалады. Сондай-ақ, кәсіпкерлер палатасының қолдауы барысында «Атамекен» палатасының өкілдері жер иелеріне мемлекеттік қолдау бағдарламаларын түсіндіріп, жерді игеруге кедергі болып отырған қаржылық немесе инфрақұрылымдық түйткілдерді анықтауға көмектесті. Жерді игере алмай жатқан шаруаларға жеңілдетілген несие алу, субсидиялау және кәсіпті дамыту тетіктері ұсынылды.
Мониторинг жұмыстарының қорытындысы бойынша игерілмей жатқан жер учаскелерінің иелеріне жер қатынастары бөлімі тарапынан заң шеңберінде ресми ұсыныс хаттар мен ескертулер жіберілетін болып шешілді. Заңнамалық талаптар барысында қолданыстағы Жер кодексіне сәйкес, ауыл шаруашылығы мақсатында берілген жер телімдері белгіленген мерзім ішінде (3 жыл бойы) мақсатына сай пайдаланылмаса немесе заңнама бұзылса, жер иесіне алдымен жазбаша ескерту беріледі. Адамдарға берілетін мүмкіндікке тоқталсақ, ресми ескерту берілгеннен кейін жер иелеріне анықталған кемшіліктерді жоюға, оларды қайта айналымға енгізуге, егіс егуге немесе мал басын орналастыруға белгілі бір уақыт беріледі. Тәркілеу механизміне тоқталсақ, егер ескертуден кейін де жер иелері тарапынан ешқандай оң өзгеріс болмаса, жерді мемлекет меншігіне кері қайтару бойынша сот органдарына талап-арыздар беріліп, жер телімдері мәжбүрлі түрде тәркіленеді. Кері қайтарылған жерлер кейіннен жергілікті тұрғындарға жайылым ретінде немесе жерді шынайы игеретін жаңа адал шаруаларға конкурс арқылы қайта бөлініп беріледі.
Жалпы, Созақ ауданы бойынша жүргізіліп жатқан мұндай мониторингтік шаралар тек Жартытөбе ауылдық округімен шектеліп қалмайды. Бұл бақылау жұмыстары ауданның басқа да ауылдық округтерінде кезең-кезеңімен жалғасын табатын болады. Игерілмей жатқан жерлерді анықтау және оларды қайтарудан күтілетін оң нәтижелердің арқасында жайылым тапшылығын жою, яғни ауыл тұрғындарының жеке малын бағуға арналған ортақ жайылым жерлердің көлемі кеңейеді. Ауыл шаруашылығы өнімдерін арттыру барысында, жерлерді нақты өңдейтін шаруаларға беру арқылы егін және мал шаруашылығы өнімдерінің көлемі ұлғаяды. Сонымен қатар, заңдылық пен ашықтықты қамтамасыз ету жолында жер ресурстарын бөлуде ашықтық қалыптасып, заңсыз және тиімсіз жер иеленушілікке тосқауыл қойылады және инвестиция тартып, жаңа жұмыс орындарын ашу: Ауылда аграрлық бизнес дамып, жергілікті тұрғындар тұрақты жұмыспен қамтылады.
Созақ ауданы әкімдігі мен «Атамекен» кәсіпкерлер палатасының бұл бірлескен жұмысы ауданның аграрлық секторын сапалы жаңа деңгейге көтеруге және жер ресурстарын ел игілігіне жаратуға бағытталған маңызды қадам болып табылады.