Қазіргі жаһандық және өңірлік геоэкономикалық трансформациялар дәуірінде кез келген мемлекеттің немесе аймақтың экономикалық қауіпсіздігін, тұрақтылығы мен бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз етудің ең басты құралы – инвестициялық климатты жүйелі түрде жақсарту және ішкі, сыртқы капиталды тиімді тарту болып табылады. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев өзінің стратегиялық Жолдауларында өңірлердің экономикалық дербестігін арттыру, жаңа өндіріс орындарын ашу, шикізаттық емес секторды дамыту және ұлттық экономиканы жан-жақты әртараптандыру жөнінде нақты міндеттер қойған болатын. Бұл тұрғыда еліміздің рухани әрі мәдени орталығы, сонымен бірге демографиялық және еңбек ресурстарының орасан зор әлеуеті шоғырланған Түркістан облысының құрылғанына сегіз жыл толуы қарсаңында жеткен жетістіктері мемлекеттік саясаттың жергілікті жерлерде сапалы орындалуының жарқын индикаторы болып табылады.
Түркістан облысының әкімшілік-аумақтық бірлік ретінде құрылған сәтінен бастап бүгінгі күнге дейін өңір басшысы Нұралхан Көшеровтің тікелей бақылауымен инвестициялық ахуалды жақсарту, инвесторлардың мүдделерін қорғау, өндірістік және инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылымды кешенді дамыту бойынша жүйелі әрі ауқымды жұмыстар атқарылып келеді. Осы бағыттағы прагматикалық шаралар мен кешенді реформалардың нәтижесінде Түркістан облысы бүгінде Орталық Азия аймағындағы ең тартымды инвестициялық хабтардың біріне айналды. Мұны статистикалық мәліметтер мен нақты іске асқан ірі жобалардың динамикасы айқын дәлелдейді.
Түркістан облысының құрылуы ел тарихындағы жаңа бір жасампаздық кезеңнің бастауы болды. Нөлдік нүктеден басталған құрылыстар мен реформалар бүгінде орасан зор экономикалық нәтижелер беріп отыр. Ең алдымен, өңірдің бас қаласы – Түркістан шаһарының қысқа мерзім ішінде түркі әлемінің рухани және туристік орталығы ретінде қарқынды дамуы, заманауи сәулеттік ансамбльдердің бой көтеруі бүкіл облыс экономикасына мультипликативті әсер етіп, шетелдік және отандық капиталдың ағылуына оң ықпалын тигізді.
Сандық мәліметтерге сүйенсек, облыс құрылғаннан бергі соңғы 8 жыл ішінде өңір экономикасына жалпы көлемі 7 трлн 570,8 млрд теңге инвестиция тартылды. Бұл қаражаттың басым бөлігі өндіріс орындарын ашуға, логистикалық орталықтар салуға, туристік инфрақұрылымды жақсартуға және әлеуметтік нысандар тұрғызуға бағытталған.
Инвестициялық өсімнің серпінділігін жылдар бойынша салыстырмалы түрде қарастырсақ, ауқымды даму қарқынын анық байқауға болады. Мәселен, облыс алғаш құрылған 2018 жылы негізгі капиталға бағытталған инвестициялардың жалпы көлемі 314,1 млрд теңгені құраған болатын. Ал 2025 жылдың қорытындысы бойынша бұл көрсеткіш рекордтық межеге жетіп, 1 трлн 745,6 млрд теңгені құрады. Бұл – 2018 жылғы алғашқы көрсеткішпен салыстырғанда инвестиция көлемінің 4,5 есеге жуық өскенін көрсететін таңғажайып нәтиже. Мұндай өсім қарқыны еліміздің өзге өңірлері үшін де озық үлгі болып табылады.
Капитал тарту белсенділігі биылғы 2026 жылы да өзінің жоғары қарқынын жоғалтпай, одан әрі үдей түсуде. Мемлекеттік органдардың нақтыланған есептеріне сәйкес, 2026 жылдың алғашқы бес айының өзінде-ақ өңір экономикасына 614,2 млрд теңге инвестиция бағытталды. Егер бұл көрсеткішті өткен 2025 жылдың сәйкес бес айлық кезеңімен салыстыратын болсақ, онда өсім деңгейі 150,5 пайызды құрағанын көреміз. Еске сала кетсек, өткен жылдың алғашқы бес айында бұл көрсеткіш 387,8 млрд теңге деңгейінде болған еді. Бұл мәліметтер Түркістан облысының инвестициялық тартымдылығы тұрақты түрде өсіп жатқан, қаржылық сенімділігі жоғары аймақ екенін паш етеді.
Аймақтың экономикалық денсаулығы мен халықаралық беделінің ең басты көрсеткіші – тікелей шетелдік инвестициялардың (ТШИ) көлемі. Сыртқы капитал ешқашан тұрақсыз, заң үстемдігі қамтамасыз етілмеген немесе инфрақұрылымы дамымаған өңірлерге бармайды. Сондықтан Түркістан облысына шетелдік ірі компаниялардың келуі – жергілікті атқарушы органдардың халықаралық стандарттарға сай жұмыс істей алатындығының дәлелі.
2025 жылдың қорытындысымен облысқа тартылған тікелей шетелдік инвестициялардың жалпы көлемі 2 млрд АҚШ долларына жетті. Бұл көрсеткіш мемлекет тарапынан бекітілген стратегиялық жоспар мен межелердің артығымен орындалғанын көрсетеді. Шетелдік капиталдың негізгі бөлігі жаңартылатын энергия көздерін дамытуға, яғни күн және жел электр станциялары, агроөнеркәсіптік кешенге заманауи жылыжайлар, өнімді терең өңдеу фабрикалары, жеңіл өнеркәсіп пен құрылыс материалдарын өндіру салаларына бағытталған. Сыртқы инвесторлармен жұмыс істеуде облыс әкімдігі олардың құқықтық қауіпсіздігіне, салықтық жеңілдіктердің дұрыс қолданылуына және әкімшілік кедергілердің мүлдем болмауына кепілдік беріп отыр.
Инвестиция тарту – бұл тек қағаз жүзіндегі сандар немесе статистикалық есеп емес, бұл ең алдымен нақты іске асатын зауыттар, фабрикалар, өндіріс орындары және соның негізінде ашылатын жұмыс орындары. Осы орайда биылғы 2026 жыл Түркістан облысы үшін үлкен өндірістік құрылыстар мен жаңа кәсіпорындардың іске қосылу жылы болмақ.
Ағымдағы жылы өңірде жалпы құны 369 млрд теңгені құрайтын 67 ірі инвестициялық жобаны іске асыру жоспарланып отыр және бұл бағыттағы жұмыстар кезең-кезеңімен қарқынды жүргізілуде. Бұл 67 жобаның әрқайсысы өңір экономикасын шикізаттық бағыттан дайын өнім шығару бағытына көшіруге, импортты алмастыруға және экспорттық әлеуетті арттыруға негізделген.
Бұл инвестициялық жобалардың іске асырылуы облысқа келесідей оң әлеуметтік-экономикалық әсерлер береді. Мәселен, өндіріс көлемін еселеп ұлғайту бағытында жаңа өнеркәсіп орындарының іске қосылуы облыстың жалпы өңірлік өнімінің (ЖӨӨ) құрылымындағы өңдеуші өнеркәсіптің үлесін айтарлықтай арттырады. Жаңа тұрақты жұмыс орындарын ашудың нәтижесінде 67 жоба аясында мыңдаған жергілікті тұрғындар, әсіресе ауылдық жерлердегі жастар мен техник мамандар тұрақты, жоғары жалақысы бар жұмыспен қамтылады. Бұл аймақтағы жұмыссыздық деңгейін төмендетіп, әлеуметтік тұрақтылықты нығайтады. Ал, өңірдің экономикалық әлеуетін арттыру барысында жаңа кәсіпорындардан жергілікті және республикалық бюджетке түсетін салық көлемі артып, бұл қаражат алдағы уақытта мектептер, ауруханалар салуға және жолдарды жөндеуге жұмсалатын болады. Түркістан облысында инвесторлардың алаңсыз жұмыс істеуі және өз бизнестерін жедел дамытуы үшін барлық заманауи жағдайлар мен арнайы инвестициялық алаңдар жасақталған. Өңір басшылығы инвесторға тек жер телімін беріп қана қоймай, оны «дайын бизнес-экожүйемен» қамтамасыз ету қағидатын берік ұстанады.Аймақтағы ең басты және ірі инвестициялық алаңдардың бірі – «Turan» арнайы экономикалық аймағы (АЭА). Бұл аймақ аумағында орналасқан кәсіпорындар үшін мемлекет тарапынан ерекше салықтық және кедендік жеңілдіктер қарастырылған. Инвесторлар корпоративтік табыс салығынан, жер және мүлік салығынан, сондай-ақ шетелден әкелінетін заманауи құрал-жабдықтар үшін кедендік алымдардан толықтай босатылады. Бұл бизнестің алғашқы кезеңдегі шығындарын азайтып, жобаның өзін-өзі ақтау мерзімін қысқартады.
Тағы бір стратегиялық маңызды нысан – «Орталық Азия» халықаралық өнеркәсіптік кооперация орталығы. Бұл орталық Қазақстан мен көршілес Өзбекстан және өзге де Орталық Азия мемлекеттері арасындағы сауда-логистикалық, өндірістік байланыстарды жаңа деңгейге көтеру мақсатында құрылған. Бұл жерде инвесторлар өз өнімдерін көрші елдердің нарығына ешқандай кедергісіз, жеңілдетілген кедендік ресімдер арқылы тікелей экспорттау мүмкіндігіне ие.
Бұдан бөлек, облыс аумағында бірнеше ірі индустриялық аймақтар сәтті жұмыс істеп тұр. Сондай-ақ инвесторларға қолайлы болу үшін облыстың барлық аудандары мен қалаларында, тіпті шалғай өңірлерде де шағын өндірістік парктер қарастырылған. Бұл шағын өндірістік парктердің ерекшелігі – мұнда мемлекет есебінен барлық инженерлік инфрақұрылым электр желілері, газ құбыры, су жүйесі, кәріз, байланыс жолдары дайын күйінде жеткізілген. Инвестор тек өзінің технологиялық құрал-жабдықтарын орнатып, жұмысын бірден бастап кете алады. Бұл тетік кәсіпкерлердің уақытын барынша үнемдеуге мүмкіндік береді.
Өңірдегі индустриялық және инвестициялық өсу қарқыны ретінде Мақтаарал ауданын айтуға болады. 2025 жылдың қорытындысы бойынша өнеркәсіп өнімінің көлемі 24,6 млрд теңгені құрап, өткен жылмен салыстырғанда 21,9 пайызға өскен. Мұнан бөлек, 28,2 гектарлық индустриялық аймаққа 5,16 млрд теңге инвестиция тартылған.
Аумақтағы Жамбыл ауылдық округінде 100 гектар арнайы экономикалық аймақ белгіленіп, оның 50 гектары Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы өндірістік кооперацияға бағытталған «Орталық Азия» халықаралық орталығына берілді. Қалған аумақта 185,1 млрд теңгені құрайтын 7 ірі жоба кәдеге асырылып, 1200-ге жуық жаңа жұмыс орындарын ашу пысықталуда. Демек, жоспарланған жаңа жұмыс орындары 2029 жылға дейін кезең-кезеңімен іске асырылмақ.
Сонымен, қазіргі таңда Түркістан облысында инвесторлармен жұмыс істеудің мүлдем жаңа, бюрократиядан арылған жүйесі қалыптасқан. Облыс әкімі Нұралхан Көшеровтің тапсырмасына сәйкес, өңірдегі әрбір инвестициялық жоба, мейлі ол шағын цех немесе ірі зауыт болсын, алғашқы идеядан бастап толық іске қосылғанға дейін мемлекеттік органдар тарапынан жеке сүйемелдеуге алынады.
Бұл бағытта кәсіпкерлерге қызмет көрсету орталықтары мен арнайы инвестициялық компаниялар «бір терезе» қағидатымен қызмет көрсетеді. Инвестор түрлі мекемелердің есігін қағып, рұқсат құжаттарын жинап уақыт жоғалтпайды; барлық құжаттандыру, жер телімдерін рәсімдеу және сәулеттік рұқсаттар алу жұмыстарын әкімдік жанындағы жауапты мамандар жедел үйлестіреді. Бұдан бөлек, инвесторлардың қызметі барысында туындайтын кез келген техникалық немесе әкімшілік мәселелерді жедел шешу мақсатында облыс басшысының қатысуымен Инвестициялық штаб отырыстары тұрақты өткізіліп тұрады. Мұндай ашықтық пен қолдау инвесторлардың тәуекелдерін азайтып, олардың аймаққа деген сенімін бекемдей түседі.
Сегіз жыл ішінде бағындырылған белестер мен тартылған 7,5 триллион теңгеден астам инвестиция – Түркістан облысының тоқтап қалатын шегі емес, бұл тек алдағы үлкен дамудың берік іргетасы ғана. Өңір басшылығы алдағы уақытқа арналған стратегиялық жоспарларды айқындап, инвестициялық саясаттың басым бағыттарын нақтылады.
Алдағы уақытта да өңір экономикасына инвестиция тарту, инвестициялық климатты жаһандық стандарттарға сай жетілдіру жұмыстары еш бәсеңдемей, жоғары қарқынмен жалғаса беретін болады. Бұл ретте негізгі басымдық тек қаражат көлемін арттыруға ғана емес, сапалық көрсеткіштерге берілмек.
Болашақтағы инвестициялық саясаттың басты векторлары келесідей болады деп күтілуде. Еңбек өнімділігі жоғары, роботтандырылған және автоматтандырылған заманауи кәсіпорындардың ашылуына басымдық беріледі. Түркістан облысында өндірілетін өнімдердің бәсекеге қабілеттілігін арттырып, оларды тек ішкі нарыққа ғана емес, жақын және алыс шетелдерге, Еуропа мен Азия нарықтарына шығару қолға алынады. Барлық экономикалық және инвестициялық жобалардың түпкілікті мақсаты – қарапайым халықтың тұрмыс сапасын жақсарту болып табылады. Жаңа жұмыс орындары, жоғары жалақы, дамыған инфрақұрылым арқылы әрбір түркістандық отбасының әл-ауқатын көтеру – мемлекеттік саясаттың ең басты нәтижесі болмақ.
Қорытындылай келе, Түркістан облысының инвестициялық даму шежіресі – мемлекеттік стратегияның, білікті басқару мен халықтық еңбектің бір арнаға тоғысқанда қандай орасан зор жасампаздық күшке айналатынын көрсететін жарқын мысал. Сегіз жылдағы 7,5 триллион теңгеден астам капитал өңірді мүлдем жаңа, заманауи сипатқа ие етті.
Түркістан бүгінде тек тарихи жәдігерлер мекені ғана емес, ол – болашаққа нық қадам басқан, өндірісі өркендеген, инвесторлар үшін есігі айқара ашық Әділетті Қазақстанның қуатты локомотивтерінің бірі. Алдағы уақытта да бұл бағыттағы жұмыстар жемісті болып, киелі Түркістан өңірінің мерейі үстем, экономикасы қашанда қуатты бола беретініне сенім мол. Заң мен Тәртіп сақталған, инвесторлар қолдау тапқан өңірдің болашағы қашанда жарқын, даму жолы әрқашан даңғыл болмақ. Әсіресе, Мақтаарал ауданы – дайын инфрақұрылымы өсіп келе жатқан өндірістік базасы және мемлекет тарапынан қолдауы бар, жаңа инвестициялар үшін ашық өңір болып қалыптасып жатқаны, ел эеономикасының өрлеуіне септігі мол болуда.