Ғасыр зұлматына қарсы ұжымдық тосқауылды бүгінгі саналы ұрпақ жадынан әсте шығаруға болмас. Неге десеңіз, ХХІ ғасыр — ақпарат пен озық технологиялардың ғасыры болуымен қатар, адамзат баласын, соның ішінде өскелең ұрпақты түрлі әлеуметтік қатерлер мен жат қылықтардан қорғауды талап ететін күрделі кезең. Бүгінгі таңда жаһандық деңгейдегі ең өзекті әрі қауіпті мәселелердің бірі — нашақорлық дерті. Есірткі заттарының заңсыз айналымы мен оны тұтыну деңгейінің артуы тұтас бір ұлттың генофондына, мемлекеттің қауіпсіздігіне және болашағына тікелей қауіп төндіруде. Сананы улап, адамды тұлғалық деградацияға ұшырататын бұл кеселдің шеңберіне, өкінішке орай, ең алдымен еліктегіш, психологиялық тұрғыдан әлі толық қалыптаспаған жасөспірімдер ілініп жатады.
Қазіргі таңда дәстүрлі есірткі түрлерінің орнын интернет арқылы жылдам таралатын, қолдан жасалған химиялық синтетикалық өнімдер басты. Олардың адам ағзасы мен орталық жүйке жүйесіне тигізетін жойқын соққысы алғашқы тұтынудан-ақ тәуелділік тудыратынымен ерекшеленеді. Мұндай жағдайда тек құқық қорғау органдарының ғана емес, білім беру ұйымдарының, мәдениет және спорт ошақтарының, сондай-ақ балалардың жазғы сауықтыру орталықтарының алдын алуда профилактикалық жұмыстарды күшейту — заман талабының сұранысына ие болып отырғаны ащы да болса шындық.
Жыл сайын бүкіл әлем жұртшылығы атап өтетін маңызды даталардың бірі — 26 маусым – Халықаралық есірткіге қарсы күрес күні. Бұл күн — қоғам назарын осы ғасыр зұлматына аударып, жастар арасында салауатты өмір салтын қалыптастыруға бағытталған жаппай қозғалыстың символы. Осы атаулы күнге орай, Кентау қаласына қарасты Қарнақ ауылының көрікті табиғаты аясында орналасқан «Үркер» жазғы сауықтыру лагерінде демалып жатқан оқушылар арасында «Есірткісіз болашақ» ұранымен ауқымды спорттық және танымдық іс-шаралар кешені ұйымдастырылды. Бұл шара балалардың жазғы демалысын қызықты өткізіп қана қоймай, олардың бойында жат қылықтарға қарсы берік «рухани иммунитет» қалыптастырудың айқын көрінісі болды.
«Үркер» жазғы сауықтыру лагерінде өткізілген «Есірткісіз болашақ» атты ауқымды бағдарламаның басты мақсаты — жасөспірімдер арасында салауатты өмір салтын белсенді насихаттау, есірткі заттарының адам өмірі мен денсаулығына тигізетін орны толмас зияны туралы дұрыс түсініктерін қалыптастыру, балалардың шығармашылық қабілеттерін дамыту және бос уақыттарын тиімді ұйымдастыру болып табылады. Осы мақсатқа жету жолында лагерь ұжымы мен тәрбиешілер келесідей маңызды міндеттерді іске асырды.
Дәлірек айтқанда, ақпараттық-танымдық тәрбие беруде оқушыларға есірткі мен психоактивті заттардың медициналық, әлеуметтік және құқықтық зардаптарын көрнекі құралдар мен өнер тілі арқылы бүкпесіз жеткізу.
Спорттық белсенділікті арттыруда дене шынықтыру және спорттық жарыстар арқылы балаларды тән саулығына, төзімділікке және ұжымдық ауызбіршілікке баулу. Шығармашылық әлеуетті оятуда бейнелеу өнері мен театрландырылған қойылымдар арқылы оқушылардың ішкі толғаныстарын, есірткіге деген теріс көзқарастарын еркін білдіруіне жағдай жасау және «Салауатты сана» қалыптастыруда жастарды қоршаған ортаның, құрдастарының теріс ықпалына қарсы тұра білуге, өмірлік маңызды сәттерде батыл әрі дұрыс таңдау жасай алуға тәрбиелеу.
Осы орайда кезекті спорттық сайыстар, тән саулығы — жан саулығы бағытында «Есірткісіз болашақ» бағдарламасының алғашқы бөлімі лагерьдің спорт алаңында басталды. Бағдарлама аясында оқушылар түрлі спорттық сайыстарға қатысып, салауатты өмір салтын ұстанудың маңыздылығын іс жүзінде насихаттады. Лагерьдегі әртүрлі жасақтардан құралған командалар футбол, волейбол, эстафеталық жүгіру және арқан тартыс сияқты тартысты жарыстарда бақ сынасты.
Спорттық бәсекелер барысында балалар тек өздерінің физикалық күш-қуатын, жылдамдығы мен ептілігін көрсетіп қана қоймай, командалық рух пен өзара қолдаудың тамаша үлгісін паш етті. Жарыс алаңындағы әрбір сәт «Спорт — есірткіге қарсы ең сенімді қорған!», «Біз салауатты өмірді таңдаймыз!» деген ұрандармен ұштасып жатты. Спортпен тұрақты түрде шұғылданатын, тәні шымыр жасөспірімнің зиянды әдеттерге уақыты да, ықыласы да болмайтыны белгілі. Осы тұрғыдан алғанда, спорттық кезең балаларды сергітіп, олардың бойына ерекше жігер сыйлады.
Шараның келесі кезеңі оқушылардың көркемдік талғамы мен шығармашылық қиялын ұштаған плакаттар (суреттер) байқауына ұласты. Оқушылар «Есірткісіз болашақ» тақырыбында өз қолдарымен үлкен плакаттар салып, өз шығармашылық жұмыстары арқылы зиянды әдеттерден аулақ болуға үндейтін терең ойларын бейнеледі.
Балалардың салған суреттерінде үлкен мағына мен қоғамға айтар үн жатты. Бір плакаттарда есірткінің адам өмірін қалай қараңғылық пен құрдымға жетелейтіні суық әрі сұр түстермен бейнеленсе, екінші бір туындыларда спортпен, біліммен, жарқын күнмен және бақытты отбасымен байланысты салауатты өмірдің бейнесі ашық, жылы түстермен өрнектелді. Оқушылар өз туындыларын қорғау барысында есірткіге қарсы өздерінің азаматтық ұстанымдарын нақты жеткізе білді. Бұл байқау балалардың сурет салу шеберлігін арттырып қана қоймай, олардың санасында зиянды әдеттерге деген жиіркеніш пен сақтану сезімін тереңдетті.
Іс-шараның ең әсерлі, көрермендердің жүрегіне терең қозғау салған бөлімі — театрландырылған қойылымдар кезеңі болды. Іс-шара барысында оқушылар есірткінің зияны мен оның ауыр салдарын көрсететін тағылымдық театрландырылған көріністер қойып, көрермендерге дұрыс өмірлік таңдау жасаудың маңыздылығын әсерлі түрде жеткізді.
Жас актерлер өз кейіпкерлерінің тағдыры арқылы есірткіге алғаш рет әуестікпен қадам басқан жастың отбасынан ажырауы, достарынан айырылуы, денсаулығының құруы және соңында үлкен трагедияға, яғни темір торға немесе өлімге тап болуын шынайы шеберлікпен ойнап шықты. Көріністердегі ананың зары, достың сатқындығы және есірткі курьері болудың соңы ауыр жазамен аяқталатыны туралы сәттер көрермендерді, тіпті лагерь тәрбиешілерін де бейжай қалдырмады. Сахна тілі арқылы жеткен бұл шынайы бейнелер оқушыларға «есірткі — өмірдің жауы» деген ақиқатты визуалды түрде ұғындырды.
Қазіргі таңда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен елімізде «Салауатты сана» тұжырымдамасы кеңінен насихатталуда. Бұл жоба қоғамды, әсіресе жас буынды нашақорлық, лудомания (құмар ойындарға тәуелділік), вандализм және агрессия сияқты кеселдерден арашалап, орнына білімді, мәдениетті, еңбекқор әрі отансүйгіш азаматтарды тәрбиелеуді көздейді.
«Үркер» жазғы лагерінде өткен бұл шара дәл осы «Салауатты сана» концепциясымен тікелей үндесіп жатыр. Жазғы уақытта балалардың гаджеттер мен интернетке байланып қалмай, табиғат аясында осындай танымдық, мәдени және спорттық істермен айналысуы — олардың психологиялық саулығының кепілі. Біз қоғам болып балалардың санасын ізгілікпен, өнермен және спортпен толтырғанда ғана, оларды сырттан келетін түрлі қауіпті ағымдар мен уытты заттардан қорғай аламыз. «Үркер» лагері бұл тұрғыдан алғанда, балаларға тек демалыс қана емес, үлкен өмірлік мектеп сыйлай білді.
Жалпы, мұндай профилактикалық іс-шаралар жас ұрпақтың денсаулығын нығайтуға, салауатты өмір салтын дәріптеуге, шығармашылық және әлеуметтік белсенділігін арттыруға, сондай-ақ есірткіге қарсы берік көзқарас қалыптастыруға айтарлықтай ықпал етеді. «Үркер» жазғы сауықтыру лагерінде өткен атаулы шара өз мақсатына толық жетті.
Балалар бұл күннен тек жеңіс кубоктары мен дипломдарын ғана емес, ең бастысы — өмір бойына азық болатын үлкен рухани сабақ алып шықты. Олар есірткінің жалған қызық екенін, шынайы бақыт пен табысқа тек еңбек, білім, спорт және таза азаматтық сана арқылы ғана жетуге болатынын терең ұғынды.
«Үркер» лагерінің бұл тәрбиелік бастамасы — еліміздің болашағы саналатын жас жеткіншектерді қауіпсіз, салауатты және бақытты ортада өсірудің үздік үлгісі. Болашағымыз есірткіден таза, ұрпағымыздың санасы сау болғай!